De capaciteitentest bij politie en Defensie

Wie agent of militair wil worden, krijgt vroeg in de sollicitatie een capaciteitentest. Het is geen kennistoets: er wordt gekeken hoe snel en hoe nauwkeurig je redeneert met getallen, figuren en woorden. Hieronder lees je waar de test in de procedure zit, wat hij meet en hoe je je er een paar weken lang serieus op voorbereidt.

In het kort

Bij zowel de Nederlandse politie als Defensie maak je de capaciteitentest eerst online, meestal thuis. Bij de politie volgt later een kortere controle onder toezicht, zodat vaststaat dat je de thuistest zelf hebt gemaakt, en voor Defensie melden oefensites een vergelijkbare korte controletest vlak voor het gesprek. Haal je de test niet, dan stopt je sollicitatie op dat punt. Je kunt het vermogen dat gemeten wordt niet stampen zoals een proefwerk, maar je kunt wel het tempo, de vraagtypes en je concentratie trainen. Daar gaat de rest van deze gids over.

Waar de test in de procedure zit

Politie (Nederland)

De selectie voor agent bestaat uit zes stappen: cognitietest, intakegesprek, sporttest en verificatietoets, psychologisch onderzoek, medische keuring en screening. Volgens de politie duurt het geheel zo'n zes maanden. De cognitieve capaciteitentest is stap één. Je maakt hem online op een computer of laptop (een smartphone is niet geschikt) en je krijgt er zeven kalenderdagen voor. Je werkt zelfstandig, zonder hulp en zonder hulpmiddelen behalve pen en papier. Afhankelijk van je vooropleiding komt er een taaltest bij; met een diploma mbo 4, havo of vwo ben je daar meestal van vrijgesteld.

Later in de procedure doe je de verificatietoets: een verkorte cognitietest onder toezicht. Pas als die goed gaat, telt je thuisresultaat. Haal je de cognitietest niet, dan kun je je na drie maanden opnieuw aanmelden. Een positieve uitslag blijft een jaar geldig.

Defensie

Bij Defensie hoort de capaciteitentest bij het psychologisch onderzoek, samen met persoonlijkheidsvragenlijsten en een gesprek met een psycholoog. De capaciteitentest en de vragenlijsten maak je meestal thuis via internet. Het gesprek duurt ongeveer een tot anderhalf uur en vindt plaats op de kazerne in Amsterdam, Oirschot of Wezep. Defensie beschrijft de test zelf als een soort IQ-test die je verbale, numerieke en non-verbale capaciteiten meet, waarbij telt hoeveel goede antwoorden je geeft voordat de tijd om is. Het is een aftest: haal je hem niet, dan stopt je sollicitatie. Volgens Defensie haalt het merendeel van de sollicitanten de test wel.

Kort: de Belgische politie

In België heet het onderdeel de test cognitieve vaardigheden. Volgens de selectiedocumenten van de federale politie meet hij abstract redeneren, redeneren met cijfers en informatieverwerking, met daarnaast een taalgedeelte. Op jobpol.be staan demotests; begin daar als je in België solliciteert, want het format verschilt van het Nederlandse.

Wat er gemeten wordt

De politie spreekt over numeriek inzicht en algemeen redeneervermogen, Defensie over verbale, numerieke en non-verbale capaciteiten. De precieze opgaven worden niet gepubliceerd, maar oefenmateriaal en voorbeeldvragen draaien vrijwel altijd om de volgende vraagvormen.

Cijferreeksen

Een rij getallen met een regel erachter: optellen, vermenigvuldigen, twee reeksen door elkaar, of een verschil dat zelf weer oploopt. De truc is systematisch zoeken in plaats van staren. Kijk eerst naar de verschillen tussen opeenvolgende getallen, dan naar verhoudingen, dan naar om-en-om.

Rekenvaardigheid

Procenten, breuken, verhoudingen en eenvoudige verhaaltjessommen. Het niveau valt meestal mee; wat het lastig maakt is dat je niet met een rekenmachine werkt en dat de klok doorloopt. Wie sinds school niet meer uit het hoofd rekent, verliest hier de meeste tijd.

Figuurreeksen

Figuren die stap voor stap veranderen: draaien, verschuiven, een element erbij of eraf. Je kiest het figuur dat de reeks afmaakt. Vaak lopen er twee of drie regels tegelijk, dus volg elk onderdeel apart.

Ruimtelijk inzicht

Een uitgevouwen doos die je in gedachten dichtvouwt, een figuur die gedraaid of gespiegeld is, of een stapel blokken die je moet tellen. Dit voelt de eerste keer onwennig en gaat met oefening snel beter.

Woordrelaties

Analogieën zoals "agent staat tot bureau als arts staat tot ...". Hier spelen woordenschat en precies lezen mee. Lees elk antwoord helemaal; de afleiders lijken vaak bijna goed.

Concentratie en tempo

Dit is geen apart onderdeel, maar het zit in alles. Omdat je score vooral afhangt van het aantal goede antwoorden binnen de tijd, kost twijfel net zoveel als een fout.

Hoe lang duurt het?

Een vaste duur publiceren de politie en Defensie niet; de precieze tijden staan in je uitnodiging of in de testomgeving. Bij de politie heb je een week om de online tests te maken, en je mag tussen de onderdelen pauzeren, maar een onderdeel dat je begint moet je afmaken. Er staat ook een oefentest van twintig minuten klaar. Voor de capaciteitentest van Defensie noemen oefensites vaak ongeveer drie kwartier, maar Defensie bevestigt dat zelf niet. Voor de persoonlijkheidsvragenlijst raadt Defensie aan een uur vrij te houden, omdat die uit veel vragen bestaat. Houd je verder aan wat je uitnodiging zegt.

Waar het meestal misgaat

• Te lang blijven hangen. Eén lastige reeks kost je drie makkelijke vragen. Zet jezelf een grens per vraag en ga door.
• Onrustig thuis testen. Een telefoon die trilt of een huisgenoot die binnenloopt kost meer punten dan je denkt. Kies een moment waarop je echt ongestoord bent.
• De verificatietoets onderschatten. Heb je thuis toch hulp gehad of alles op de gok gedaan, dan valt dat onder toezicht door de mand. Maak de thuistest zoals je de controletoets maakt.
• Moe beginnen. Zowel politie als Defensie geven als belangrijkste tip: zorg dat je uitgerust bent. Dat klinkt flauw, maar bij een test op tempo maakt het echt verschil.

Een oefenplan van zes weken

1. Week 1: kennismaken. Maak de oefentests die de politie (of jobpol.be in België) aanbiedt, zonder tijdsdruk. Noteer welke vraagvormen je het meeste tijd kosten.
2. Week 2 en 3: dagelijks hoofdrekenen. Tien tot vijftien minuten per dag: tafels, procenten, breuken en verhoudingen, zonder rekenmachine. Dit levert bij de meeste mensen de snelste winst op.
3. Week 2 tot 4: reeksen en ruimtelijk. Wissel cijferreeksen, figuurreeksen en kubusuitslagen af. Leer een vaste zoekvolgorde aan, zodat je niet bij elke vraag opnieuw begint.
4. Week 4 en 5: op tijd werken. Doe korte sessies met een strakke klok. Oefen bewust het overslaan van een vraag en het gokken als er geen aftrek voor fouten is.
5. Week 6: generale repetitie. Een paar sessies achter elkaar op hetzelfde tijdstip als je echte test, op dezelfde laptop, in dezelfde kamer. De avond ervoor niets nieuws meer.

Liever elke dag een kwartier dan één keer per week twee uur. Snelheid bouw je op door herhaling, niet door één lange zit.

Hoe Brain Preflight hierbij helpt

Brain Preflight heeft een programma „Politie / Defensie — capaciteitentest" met korte dagelijkse oefeningen die dezelfde vaardigheden trainen: Logische reeksen, Rekenraster (hoofdrekenen), Kubusuitslagen, Kubusstapels (het spiegelbeeld van een gedraaide stapel kubussen herkennen), Vormen & kleuren (aandacht), 2-back-geheugen, Even of oneven (aandacht en wisselen) en Schuifvormen (ruimtelijke waarneming). Het is geen kopie van de test van de politie of Defensie en het garandeert geen uitslag. Taaltoetsen en woordenschat, de sporttest, de gesprekken en de persoonlijkheidsvragenlijst zitten er niet in; daarvoor heb je andere voorbereiding nodig.

Brain Preflight werkt offline en heeft een gratis versie. Wij maken de app; deze gids hoort bij hetzelfde project. Check altijd de actuele informatie bij de politie of Defensie, want procedures veranderen.

Veelgestelde vragen